If

De if (als) uitdrukking is één van de meest elementaire uitdrukkingen in een programmeertaal. Het laat ons toe vertakkingen in onze programmaflow in te bouwen. Ze laat toe om “als dit waar is doe dan dat”-beslissingen te maken.

De syntax is als volgt:

if (booleaanse expressie) 
{
    //deze code wordt uitgevoerd indien
    //de booleaanse expressie true is
}

Enkel indien de booleaanse expressie waar is (true), zal de code binnen de accolades van het if-blok uitgevoerd worden. Indien de expressie niet waar is (false) dan wordt het blok overgeslagen en gaat het programma verder met de code eronder.

Een voorbeeld:

int nummer = 3;
if (nummer < 5)
{
    Console.WriteLine("Klein");
}
Console.WriteLine("Einde");

De uitvoer van dit programma zal zijn:

Klein
Einde

Indien nummer groter of gelijk aan 5 was dan zou er enkel Einde op het scherm zijn verschenen. De lijn Console.WriteLine("Einde"); zal sowieso uitgevoerd worden zoals je ook kan zien in onderstaande flowchart.¹

if met een blok

Het is aangeraden om steeds na de if-expressie met accolades te werken. Dit zorgt ervoor dat alle code tussen het blok (de accolades) zal uitgevoerd worden indien de booleaanse expressie waar was. Gebruik je geen accolades dan zal enkel de eerste lijn na de if uitgevoerd worden bij true.

Een voorbeeld:

if (nummer < 5)
{
    Console.WriteLine("Klein");
    Console.WriteLine("Einde");
}

Accolades zijn duidelijk belangrijk.

Veelgemaakte fouten met `if`

Voorman hier! Je hebt me gemist. Ik merk het. Het ging goed de laatste tijd. Maar nu wordt het tijd dat ik je weer even wakker schud want de code die je nu gaat bouwen kan érg vreemde gedragingen krijgen als je niet goed oplet. Luister daarom even naar deze lijst van veelgemaakte fouten wanneer je met if begint te werken.

Appelen en peren vergelijken

Je zag bij de relationele operators al dat beide operanden vergelijkbaar moeten zijn. Volgende code zal dus niet compileren:

if ("4" > 3)

Gelukkig laat de compiler je niet in het ongewisse:

Operator '>' cannot be applied to operands of type 'string' and 'int'

De twee types die niet samengaan staan achteraan in die boodschap: string en int. Hier staat "4" tussen aanhalingstekens en is dus tekst, geen getal.

Toekennen in plaats van vergelijken

= kent toe, == vergelijkt. Wie snel typt, tikt al eens = waar == moest staan. Werk je met getallen, dan houdt de compiler je tegen:

if (leeftijd = 18) //compileert niet

leeftijd = 18 is immers een toekenning en levert een int op, terwijl een if een bool verwacht.

Werk je met een bool, dan is er géén vangnet:

bool gevonden = false;
if (gevonden = true)
{
    Console.WriteLine("Gevonden!");
}

Deze code compileert probleemloos en zet toch Gevonden! op het scherm. gevonden = true zet gevonden eerst op true en geeft die waarde daarna door aan de if. De test is dus altijd waar én je variabele is onderweg overschreven. Schrijf hier gewoon if (gevonden).

Accolades vergeten

Accolades vergeten plaatsen om een codeblok aan te duiden is een typische fout. Wanneer je bijvoorbeeld Python hebt geleerd, dan zou je verwachten dat je code zodanig kan uitlijnen (met tabs of spaties) om code bij een if te groeperen in een blok. Wat dus niet zo is. Je code uitlijnen heeft in C# géén invloed op de programflow.

Je zag hierboven al dat zonder accolades enkel de eerste lijn na de if bij de if hoort. Nemen we het blokvoorbeeld van daarnet en laten we de accolades weg, dan wordt de laatste lijn altijd uitgevoerd, ongeacht de if:

if (tijd < 20)
    Console.WriteLine("Doe zo voort.");
    Console.WriteLine("Je bent er bijna!"); //verschijnt altijd op scherm

Enkel de eerste boodschap hangt aan de test. De tweede staat na het samenkomen en verschijnt dus altijd.

Deze code zal dus 2 mogelijke outputs op het scherm geven. Indien de tijd groter of gelijk is aan 20 dan krijgen we volgende output:

Je bent er bijna!

Maar indien de tijd kleiner is dan 20 krijgen we:

Doe zo voort. 
Je bent er bijna!

Dit is uiteraard niet de output die we verwachten. We willen de motiverende boodschappen (beide zinnen) enkel tonen indien de gebruiker nog tijd heeft. De juiste oplossing is:

if (tijd < 20)
{
    Console.WriteLine("Doe zo voort.");
    Console.WriteLine("Je bent er bijna!"); 
}

Een puntkomma plaatsen na de booleaanse expressie

Dit zal ervoor zorgen dat er eigenlijk geen codeblok bij de if hoort en je dus een nietszeggende if hebt geschreven. De code na het puntkomma zal uitgevoerd worden ongeacht de if:

if (naam == "neo");
{    
    Console.WriteLine("Take the red pill?");
    Console.WriteLine("Or the blue pill?");
}

Beide takken komen samen vóór het blok, dus verschijnen de twee boodschappen hoe dan ook.

De uitvoer van voorgaande zal altijd de volgende zijn, ongeacht of de gebruikersnaam gelijk is aan “neo”:

Take the red pill?
Or the blue pill?

Indien de naam gelijk is aan “neo” dan zal de code tussen de if en de puntkomma op lijn 1 uitgevoerd worden. Kortom, er wordt niets gedaan (daar hier geen code staat). Het blok erachter dat de 2 zinnen op het scherm zet wordt altijd uitgevoerd.

If/else

Met “if - else” kunnen we niet enkel zeggen welke code moet uitgevoerd worden als de conditie waar is maar ook welke specifieke code moet uitgevoerd indien de conditie niet waar is. Volgend voorbeeld geeft een typisch gebruik van een “if - else” structuur om 2 waarden met elkaar te vergelijken:

int waterpeil = 10;
const int MAX = 5;
 
if (waterpeil > MAX)
{
    Console.WriteLine("Waterpeil staat te hoog!");
}
else
{
    Console.WriteLine("Waterpeil is in orde.");
}

Flowchart van bovenstaande code.

Waarschuwing

Een veelgemaakte fout is bij de else sectie ook een booleaanse expressie plaatsen. Dit kan niet: de else sectie zal gewoon uitgevoerd worden indien de if sectie NIET uitgevoerd werd. Volgende code MAG DUS NIET:

if(a > b) 
{...}
else (a <= b) //<FOUT!
{...}

De ternaire operator

Soms is een volledige if - else veel typwerk voor iets heel kleins: één variabele die de ene of de andere waarde moet krijgen. Daarvoor bestaat er een verkorte schrijfwijze, de ternaire operator. Ze werkt met een vraagteken en een dubbelpunt:

int leeftijd = 20;
string boodschap = leeftijd >= 18 ? "Welkom" : "Te jong";

Lees die lijn als een vraag: is leeftijd >= 18 waar? Zo ja, dan krijgt boodschap de waarde die vlak na het vraagteken staat, zo niet die na de dubbelpunt. Vóór het vraagteken staat dus de booleaanse expressie, erna de twee mogelijke uitkomsten.

De drie operanden van de ternaire operator, en welke van de twee waarden in boodschap belandt.

Met een gewone if - else schrijf je exact hetzelfde als:

string boodschap;
if (leeftijd >= 18)
{
    boodschap = "Welkom";
}
else
{
    boodschap = "Te jong";
}

Het is de enige operator in C# die drie operanden nodig heeft (de test en de twee uitkomsten), vandaar de naam ternair.

Waarschuwing

De ternaire operator levert enkel een waarde op, ze voert geen codeblok uit. Wil je bij true of bij false meerdere lijnen code laten lopen, dan heb je een gewone if - else nodig.

If - else if

Met een “if - else if” constructie kunnen we meerdere criteria opgeven die waar/niet waar moeten zijn voor een bepaald stukje code kan uitgevoerd worden. Sowieso begin je steeds met een if. Als je vervolgens een else if plaatst dan zal de expressie van deze else if getest worden enkel en alleen als de eerste expressie niet waar was. Als de expressie van deze else if wel waar is zal de bijhorende code uitgevoerd worden, zo niet wordt deze overgeslagen.

Een voorbeeld:

int x = 9;
 
if (x == 10)
{
    Console.WriteLine("x is 10");
}
else if (x == 9)
{
    Console.WriteLine("x is 9");
}
else if (x == 8)
{
    Console.WriteLine("x is 8");
}

Voorts mag je ook steeds nog afsluiten met een finale else die zal uitgevoerd worden indien geen enkele andere expressie ervoor waar bleek te zijn:

if(x>100)
{
    Console.WriteLine("Groter dan 100");
}
else if(x>10)
{
    Console.WriteLine("Groter dan 10");
}
else
{
    Console.WriteLine("Getal kleiner dan of gelijk 10");
}

Elke false zakt door naar de volgende test, elke true verlaat de keten meteen langs onder.

Belangrijk

De volgorde van opeenvolgende “if - else if - else” tests is uiterst belangrijk. Als we in de voorgaande code de volgorde van de twee tests omdraaien, zal het tweede blok (x > 100) nooit worden bereikt.

Logisch: neem een getal groter dan 100 en laat het door onderstaande code lopen. Stel, we nemen 110. Al bij de eerste test (x>10) is deze true en verschijnt er dus “Groter dan 10”. Alle andere tests worden daarna niet meer gedaan en de code gaat verder na het else-blok:


if(x>10)
{
    Console.WriteLine("Groter dan 10");
}
else if(x>100)
{
    Console.WriteLine("Groter dan 100");
}
else
//...

Links staat de strengste test eerst, rechts de brede. Rechts wordt x > 100 daardoor nooit nog bereikt.

Tip

Hoe minder tests de computer moet doen, hoe meer performant de code zal uitgevoerd worden. Voor complexe applicaties die bijvoorbeeld in realtime veel berekeningen moeten doen kan het dus een gigantische invloed hebben of een reeks “if - else if else” testen vlot wordt doorlopen. Het is dan ook een goede gewoonte - indien de logica van het algoritme het toelaat - om de meest voorkomende test bovenaan te plaatsen.

Hetzelfde geldt binnen één test wanneer je met logische operators werkt. Je zag eerder al dat C# kortsluit: bij x > 100 && a != "stop" stopt de computer meteen wanneer x > 100 al false is, en wordt de rechtse test niet meer uitgevoerd. Zet bij zo’n samengestelde test dus de voorwaarde die het vaakst zal falen vooraan, dan doet de computer geen onnodig werk. Bij || draai je die redenering om: daar stopt de computer zodra één test true is, dus zet je de voorwaarde die het vaakst waar zal zijn vooraan.

Stagiair Steven

Steven schrijft een kortingsprogramma: wie voor meer dan 100 euro koopt, krijgt 10% korting, wie voor meer dan 50 euro koopt 5%. De A.I. leverde dit en hij vindt het er logisch uitzien:
int bedrag = 120;
int korting = 0;
if (bedrag > 100)
{
   korting = 10;
}
if (bedrag > 50)
{
   korting = 5;
}
Console.WriteLine(korting);
“Bij 120 euro is dat toch meer dan 100, dus 10% korting”, verwacht hij.

Waarom toont dit toch 5 in plaats van 10?

Antwoord

Bij bedrag = 120 is de eerste test bedrag > 100 inderdaad true en wordt korting even op 10 gezet. Maar het zijn twee losse if’s, geen if/else if-keten: C# test de tweede if (bedrag > 50) gewoon ook, en die is voor 120 euro ook true. Die tweede if overschrijft korting dus alsnog naar 5. Had Steven een else if gebruikt in plaats van een tweede losse if, dan was de tweede test overgeslagen zodra de eerste al true was. Hij testte enkel met 120 euro, zag een getal verschijnen, en keek niet na of het wel het júiste getal was.

Gebruik relationele en logische operators

We kunnen ook meerdere booleaanse expressie combineren zodat we complexere uitdrukkingen kunnen maken. Stel dat we een if nodig hebben waar enkel ingegaan mag worden indien de leeftijd van een gebruiker hoger is dan 18 EN hij heeft een identiteitskaart bij. We kunnen dergelijke samengestelde expressies schrijven gebruik makend van de logische operators.

Volgende code toont het gebruik hiervan:

if (leeftijd > 18 && heeftIdentiteitskaart)
{
    Console.WriteLine("Welkom");
}
else 
{
    Console.WriteLine("Niet toegelaten!");
}

Tip

Merk op dat we heeftIdentiteitskaart rechtstreeks in de test gebruiken en dus niet heeftIdentiteitskaart == true schrijven. Die == true is overbodig: heeftIdentiteitskaart is zelf al een bool en dus al een volwaardige booleaanse expressie. Wil je testen op false, schrijf dan !heeftIdentiteitskaart.

Nesting

We kunnen met behulp van nesting ook complexere programma flows maken. Nesting wil zeggen dat we meerdere codeblokken in elkaar plaatsen. Hierbij gebruiken we de accolades om het blok code aan te duiden dat bij een “if - else if - else” hoort. Binnen dit blok kunnen nu echter opnieuw beslissingsstructuren worden aangemaakt.

Volgende voorbeeld toont dit aan. In het else-gedeelte zit opnieuw een volledige if - else. Die binnenste test wordt enkel bereikt wanneer de temperatuur te hoog is:

const double MAX_TEMP = 40;
double huidigeTemperatuur = 36.5;
string dokterVanWacht = "";

if (huidigeTemperatuur < MAX_TEMP)
{
    Console.WriteLine("Temperatuur normaal");
}
else
{
    Console.WriteLine("Temperatuur te hoog!");
    if (dokterVanWacht == "")
    {
        Console.WriteLine("Oei oei! Geen dokter van wacht!");
    }
    else
    {
        Console.WriteLine($"{dokterVanWacht} gecontacteerd");
    }  
}

De binnenste if - else zit volledig in het else-blok en wordt enkel bereikt als de temperatuur te hoog is.

Met deze waarden verschijnt er maar één lijn:

Temperatuur normaal

huidigeTemperatuur is immers kleiner dan MAX_TEMP, dus wordt het volledige else-blok overgeslagen en komt de binnenste if niet aan bod. Zet huidigeTemperatuur eens op 41 en dokterVanWacht op een naam, dan zie je welke twee lijnen er dan wél verschijnen.

Test jezelf

Wat verschijnt er op het scherm bij elk van deze vijf stukjes code?

int punten = 150;

if (punten > 10)
{
    Console.WriteLine("Goed bezig");
}
else if (punten > 100)
{
    Console.WriteLine("Uitstekend");
}
else
{
    Console.WriteLine("Blijven oefenen");
}

int leeftijd = 12;

if (leeftijd >= 18)
    Console.WriteLine("Je mag binnen.");
    Console.WriteLine("Veel plezier!");

int temperatuur = 45;
string dokter = "Dr. House";

if (temperatuur < 40)
{
    Console.WriteLine("Alles ok");
}
else
{
    Console.WriteLine("Alarm!");
    if (dokter == "")
    {
        Console.WriteLine("Niemand van wacht");
    }
    else
    {
        Console.WriteLine($"{dokter} gebeld");
    }
}

string naam = "Tim";

if (naam == "Neo");
{
    Console.WriteLine("Volg het witte konijn.");
}

int score = 8;
string status = score >= 10 ? "geslaagd" : "niet geslaagd";
Console.WriteLine(status);

Antwoorden

1. Enkel Goed bezig. De eerste test (punten > 10) is voor 150 al true, dus wordt de rest van de keten overgeslagen. De tak punten > 100 wordt nooit bereikt, hoe groot punten ook is.

2. Enkel Veel plezier!. Zonder accolades hoort alleen de eerste Console.WriteLine bij de if, en die wordt bij 12 jaar niet uitgevoerd. De tweede lijn staat gewoon ónder de if en verschijnt dus altijd.

3. Eerst Alarm!, daarna Dr. House gebeld. 45 is niet kleiner dan 40, dus draait de else. Daarbinnen volgt een tweede test: dokter is niet leeg, dus komt de boodschap uit de geneste else.

4. Volg het witte konijn., ook al is naam niet “Neo”. De puntkomma sluit de if meteen af, dus hoort het blok eronder niet meer bij de test en wordt het altijd uitgevoerd.

5. niet geslaagd. 8 is niet groter of gelijk aan 10, dus krijgt status de waarde die na de dubbelpunt staat.

Laat dit tiental bladzijden uitleg je niet de indruk geven dat code schrijven met if-structuren een eenvoudige job is. Vergelijk het met van je pa leren hoe je met pijl en boog moet jagen, wat vlekkeloos gaat op een stilstaande schijf, tot je in het bos voor een mammoet staat die op je komt afgestormd. Da’s andere kak hé?

Het is dan ook aangeraden om, zeker in het begin, steeds een flowchart te tekenen van wat je juist wilt bereiken. Dit zal je helpen om je code op een juiste manier op te bouwen (denk maar aan nesting en het plaatsen van meerdere “if -else” structuren in of na elkaar). Bezint eer ge begint.

Code2flow.com is een handige tool om je reeds geschreven C# code om te zetten naar een flowchart. Het kan je helpen om vreemde bugs te ontdekken. Uiteraard is de eerste stap debuggen en door je code steppen: vaak zal je ogenblikkelijk zien waar je code verkeerd loopt.↩︎

if met een blok

Veelgemaakte fouten met if

Appelen en peren vergelijken

Toekennen in plaats van vergelijken

Accolades vergeten

Een puntkomma plaatsen na de booleaanse expressie

If/else

De ternaire operator

If - else if

Stagiair Steven

Gebruik relationele en logische operators

Nesting

Test jezelf

Veelgemaakte fouten met `if`