Wat leer je in dit hoofdstuk?

Na dit hoofdstuk kan je:

uitleggen wat polymorfisme is en hoe late binding werkt

child-objecten in een variabele van het parent-type bewaren (upcasting)

lijsten van een basistype vullen met allerlei child-objecten

polymorfisme inzetten om code eenvoudiger te maken

de is- en as-keywords en pattern matching gebruiken

Equals veilig overriden, samen met GetHashCode

De P van A PIE

Polymorfisme = poly (meerdere) + morfisme (vormen): meerdere vormen.

Het laat toe om child-objecten te behandelen als objecten van hun parent-klasse

Het zorgt dat virtual/override echt werkt

Opmerking

We bekijken het meest voorkomende soort: polymorfisme via overerving. Method overloading (hoofdstuk 7) heet ook een vorm van polymorfisme, maar daar trek je je nu niets van aan.

De “is een”-relatie in actie

internal abstract class Dier
{
    public abstract string MaakGeluid();
}
internal class Paard : Dier
{
    public override string MaakGeluid() { return "Hinnikhinnik"; }
}
internal class Varken : Dier
{
    public override string MaakGeluid() { return "Oinkoink"; }
}

Child in een parent-variabele

Dier someAnimal = new Varken();
Dier anotherAnimal = new Paard();
Console.WriteLine(someAnimal.MaakGeluid());
Console.WriteLine(anotherAnimal.MaakGeluid());

De variabelen zijn van het type Dier, maar elk object roept zijn eigen MaakGeluid op.

Oinkoink
Hinnikhinnik

Varken en Paard zijn niet bereikbaar via een Dier-variabele.

Late binding

someAnimal is een Dier-variabele. Waarom draait toch de Varken-versie?

De variabele kan enkel wat in Dier beschreven staat

Welke override draait, kiest C# pas tijdens de uitvoer, op basis van het echte object in de heap

Dat heet late binding (dynamic dispatch)

Het werkt enkel omdat de methode virtual of abstract is

Zonder override geen late binding

internal class Dier
{
    public virtual string MaakGeluid()
    {
        return "...";
    }
}
internal class Koe : Dier
{
    //override vergeten
    public string MaakGeluid()
    {
        return "Boe";
    }
}

Het compileert, met een waarschuwing:

CS0114: ‘Koe.MaakGeluid()’ hides inherited member ‘Dier.MaakGeluid()’. To make the current member override that implementation, add the override keyword.

Dier bertha = new Koe();
Console.WriteLine(bertha.MaakGeluid()); //...

Belangrijk

Via een Dier-variabele kijkt C# nu enkel naar het type van de variabele. Krijg je CS0114, schrijf dan override (het keyword new uit de waarschuwing heb je niet nodig).

Upcasting

Een child toewijzen aan een parent-variabele heet upcasting. Dat gaat automatisch, tot zelfs:

System.Object mijnObject = new Varken();

Via mijnObject kan je enkel wat System.Object kent (ToString, Equals, …). Geluid maken lukt niet.

Belangrijk

De compiler kijkt naar het type van de variabele, niet naar het echte object. Terug naar Varken gaan heet downcasting: dat is expliciet, foutgevoeliger, en doe je veilig met is en as.

Arrays en polymorfisme

Een lijst van het basistype, gevuld met child-objecten:

List<Dier> zoo = new List<Dier>();
zoo.Add(new Varken());
zoo.Add(new Paard());

foreach (var dier in zoo)
{
    Console.WriteLine(dier.MaakGeluid());
}
Oinkoink
Hinnikhinnik

Objecten als één geheel gebruiken, zonder dat ze allemaal van hetzelfde type hoeven te zijn.

Met grote kracht…

Polymorfisme werkt enkel mooi als een child zich echt kan gedragen als zijn parent, zonder vreemde verrassingen: het Liskov substitution principle.

Het klassieke tegenvoorbeeld: een Vierkant die overerft van Rechthoek klopt taalkundig, maar geeft brokkelige code.

Kan elk child overal de plaats van zijn parent innemen?

Een krachtig concept

Bewaar een referentie in een variabele van het basistype, en gebruik het object als “zichzelf” wanneer nodig: je code wordt een pak eenvoudiger.

Vaak weet je niet op voorhand wat er in je lijst komt. In een List<Person> mogen dankzij polymorfisme ook een Bakker of een Student terechtkomen.

Pong: allerlei balletjes

Een nieuw soort balletje maak je door over te erven van Balletje en de juiste methode te override’n:

internal class InstabielBalletje : Balletje
{
    static Random rng = new Random();
    public override void Update()
    {
        if (rng.Next(0, 10) == 0) //1 kans op 10 om "in te storten"
        {
            VX = 0;
            VY = 0;
        }
        base.Update();
    }
}

Het hoofdprogramma blijft hetzelfde

List<Balletje> veelBalletjes = new List<Balletje>();

veelBalletjes.Add(new Balletje());
veelBalletjes.Add(new CentreerBalletje());
veelBalletjes.Add(new Balletje());
veelBalletjes.Add(new InstabielBalletje());
veelBalletjes.Add(new TeleportBalletje());

Twee gewone balletjes en elk van de drie nieuwe types. De lus die verderop Update en TekenOpScherm aanroept, moet niet aangepast worden.

Polymorfisme in de praktijk

De drukke premier (slechte manier)

internal class EersteMinister
{
    public MinisterVanMilieu Jansens {get;set;}
        = new MinisterVanMilieu();
    public MinisterBZ Ganzeweel {get;set;}
        = new MinisterBZ();
    public MinisterVanEconomie VanCent {get;set;}
        = new MinisterVanEconomie();

    public void Regeer()
    {
        Jansens.VerhoogBosSubsidies();
        Jansens.OpenOnderzoek();
        Jansens.ContacteerGreenpeace();

        Ganzeweel.VervangAmbassadeur();
        Ganzeweel.RoepTroepenmachtTerug();

        VanCent.InjecteerGeldInMarkt();
    }
}

Elke minister heeft totaal andere publieke methoden.

Belangrijk

De EersteMinister moet elk departement van binnen kennen. Dat vloekt tegen abstractie: verandert er iets in een ministerklasse, dan moet je ook de EersteMinister aanpassen.

Ten eerste: een abstracte Minister

internal abstract class Minister
{
    abstract public void Adviseer();
}

internal class MinisterVanMilieu : Minister
{
    public override void Adviseer()
    {
        VerhoogBosSubsidies();
        OpenOnderzoek();
        ContacteerGreenpeace();
    }
    private void VerhoogBosSubsidies() { ... }
    private void OpenOnderzoek() { ... }
    private void ContacteerGreenpeace() { ... }
}
internal class MinisterBZ : Minister
{
    public override void Adviseer()
    {
        Console.WriteLine(
          "Zorg voor de binnenlandse veiligheid.");
    }
}

Tip

Elke child moet Adviseer overriden. Een lege MinisterBZ : Minister {} compileert niet.

Ten tweede: gewoon Adviseer

Het leven van de premier wordt plots véél makkelijker:

public void Regeer()
{
    Jansens.Adviseer();
    Ganzeweel.Adviseer();
    VanCent.Adviseer();
}

Hij moet niet meer weten wat elke minister binnenin doet.

Ten derde: een List<Minister>

Met een lijst hoeft hij zelfs de “namen” van zijn ministers niet meer te kennen:

internal class EersteMinister
{
    public List<Minister> AlleMinisters {get;set;} = new List<Minister>();
    public EersteMinister()
    {
        AlleMinisters.Add(new MinisterVanMilieu());
        AlleMinisters.Add(new MinisterBZ());
        AlleMinisters.Add(new MinisterVanEconomie());
    }
    public void Regeer()
    {
        foreach (Minister minister in AlleMinisters)
        {
            minister.Adviseer();
        }
    }
}

En wie zei dat het regeren moeilijk was?! (Merk op: ook compositie.)

Stagiair Steven

Polymorfisme vond Steven maar vaag. De A.I. gaf hem “iets dat zeker werkt” voor in Regeer:

foreach (Minister minister in AlleMinisters)
{
    if (minister is MinisterVanMilieu)
        ((MinisterVanMilieu)minister).Adviseer();
    else if (minister is MinisterBZ)
        ((MinisterBZ)minister).Adviseer();
    else if (minister is MinisterVanEconomie)
        ((MinisterVanEconomie)minister).Adviseer();
}

De code werkt. Toch is dit precies wat je met polymorfisme wil vermijden. Waarom?

Stagiair Steven: wat liep er mis?

Opmerking

Steven bouwde met de hand na wat polymorfisme gratis doet. Elke Minister heeft Adviseer, dus volstaat één regel: minister.Adviseer();. C# kiest zelf de juiste versie op basis van het echte object.

Zijn type-checks zijn bovendien broos: voeg je morgen een MinisterVanDigitalisering toe, dan vergeet je gegarandeerd ergens een else if en valt die minister stilletjes weg.

De is en as keywords

Het is-keyword

is heeft twee operanden en geeft een bool: links het object, rechts een datatype.

internal class Voertuig {}
internal class Auto : Voertuig {}
internal class Persoon {}

Auto mijnAuto = new Auto();
Persoon rambo = new Persoon();
if (mijnAuto is Voertuig)
{
    Console.WriteLine("mijnAuto is een Voertuig");
}
if (rambo is Voertuig)
{
    Console.WriteLine("rambo is een Voertuig");
}
mijnAuto is een Voertuig

Opmerking

is kan ook testen of een object een bepaalde interface heeft: zie het volgende hoofdstuk.

is en polymorfisme

In een lijst van voertuigen enkel iets doen met de auto’s:

List<Voertuig> alleMiddelen = new List<Voertuig>();
alleMiddelen.Add(new Voertuig());
alleMiddelen.Add(new Auto());
alleMiddelen.Add(new Voertuig());

foreach (var middel in alleMiddelen)
{
    if (middel is Auto)
    {
        //Doe iets met het huidige voertuig
    }
}

Downcasten kan mislukken

Student is een child van Mens. Zit er in fritz echt een Student?

Mens fritz = new Student();
Student jos = (Student)fritz;

Zat er een gewone Mens in, dan crasht je programma:

Unable to cast object of type ‘ConsoleApp1.Mens’ to type ‘ConsoleApp1.Student’.

Belangrijk

Een InvalidCastException. De compiler ziet die fout niet aankomen: in een Mens-variabele kan een Student zitten. Pas tijdens de uitvoer blijkt of dat zo is.

Het as-keyword

as zegt: “probeer dit object te converteren. Lukt het niet, geef dan null in plaats van een uitzondering.”

Mens fritz = new Student();
Student jos = fritz as Student;
if (jos != null)
{
    //Doe Student-zaken
}

Belangrijk

as werkt enkel op reference types (objecten en interfaces). int getal = mijnObject as int; compileert niet.

Tip

Wil je enkel weten of iets van een type is: is. Wil je het object daarna gebruiken: as en dan op null testen. Of de kortere vorm met pattern matching, verderop.

Stagiair Steven

Steven wil de naam tonen als het eerste object een Student is. De A.I. gaf hem dit:

object eersteObject = alleObjecten[0];
object tweedeObject = alleObjecten[1];

if (eersteObject is Student)
{
    Student student = tweedeObject as Student;
    Console.WriteLine(student.Naam);
}

“Eerst is, dan netjes as. Dat is toch veilig?” Toch crasht het soms met een NullReferenceException. Hoe kan dat?

Stagiair Steven: wat liep er mis?

Opmerking

Steven test met is de verkeerde variabele: hij test eersteObject, maar cast en gebruikt tweedeObject. Is het eerste een Student en het tweede niet, dan is de if wel true, maar wordt student via as gewoon null, en crasht student.Naam.

De controle en het gebruik moeten over dezelfde variabele gaan.

is geeft een bool terug; as geeft de referentie als het type klopt, anders null.

Pattern matching

Sinds C# 7 doe je de is-controle en het omzetten in één stap. In plaats van:

if (mijnAuto is Voertuig)
{
    Voertuig v = (Voertuig)mijnAuto;
    //...gebruik v
}

schrijf je korter en veiliger:

if (mijnAuto is Voertuig v)
{
    //v is hier meteen beschikbaar als Voertuig
}

Tip

In dezelfde geest schrijf je null-controles vaak als jos is not null in plaats van jos != null. Beide werken.

Volgorde van bewerkingen

is en as krijgen een plaats op lijn 4, bij de relationele operators:

Logische NIET: !

Delen en vermenigvuldigen: *, /, %

Optellen en aftrekken: +, -

<, <=, >, >= én is, as

Gelijkheid: ==, !=

Logische EN: &&

Logische OF: ||

Is, as en polymorfisme: een krachtige bende

Equals met een gewone cast

De Equals uit hoofdstuk 14, maar zonder is:

//In de Student klasse
public override bool Equals(object o)
{
    Student temp = (Student)o;
    return (Geboortejaar == temp.Geboortejaar
            && Voornaam == temp.Voornaam);
}

Waarschuwing

Is o geen Student, dan krijg je een InvalidCastException. Is o gelijk aan null, dan crasht de tweede lijn met een NullReferenceException. Controleer dus eerst, en cast dan pas.

Equals veilig met is of as

public override bool Equals(object o)
{
    if (o is Student)
    {
        Student temp = o as Student;
        return (Geboortejaar == temp.Geboortejaar
            && Voornaam == temp.Voornaam);
    }
    return false;
}
public override bool Equals(object o)
{
    Student temp = o as Student;
    if (temp != null)
    {
        return (Geboortejaar == temp.Geboortejaar
            && Voornaam == temp.Voornaam);
    }
    return false;
}

Met pattern matching kan het nóg korter. Dat zie je vandaag het vaakst:

public override bool Equals(object o)
{
    if (o is Student temp)
        return (Geboortejaar == temp.Geboortejaar && Voornaam == temp.Voornaam);
    return false;
}

Vergeet GetHashCode niet

Belangrijk

Wie Equals overridet, moet ook GetHashCode overriden. Twee objecten die gelijk zijn volgens jouw Equals, moeten dezelfde hashcode geven. Anders werken ze niet correct als key in een Dictionary of in een HashSet: elementen lijken dan te “verdwijnen”.

Geef aan HashCode.Combine dezelfde instantievariabelen mee als in Equals:

public override int GetHashCode()
{
    return HashCode.Combine(Voornaam, Geboortejaar);
}

== of .Equals()?

== vergelijkt bij objecten standaard de referenties: twee aparte objecten met dezelfde inhoud zijn dus niet gelijk

Equals Door Equals te overriden bepaal jij gelijkheid op basis van de inhoud

Tip

Sinds C# 9 regelen record-types dit automatisch: public record Student(string Voornaam, int Geboortejaar); genereert zelf Equals, GetHashCode én ToString. We doen het hier met de hand om te begrijpen wat eronder zit.

Tip

In een lijst vol allerhande types vraag je met is of een element van een bepaald type is, en zet je het met as tijdelijk om. Zo kan het meer dan toen het vermomd zat als zijn basistype.

Conclusie

Polymorfisme behandelt child-objecten als hun parent; late binding kiest de juiste override

Zonder virtual/abstract en override geen late binding (CS0114)

Upcasting gaat vanzelf; voor downcasting gebruik je is en as

Een List<Basistype> met child-objecten maakt code flexibel en kort (de premier!)

is toetst een type, as zet veilig om (null bij mislukking), pattern matching doet beide

Override Equals voor vergelijking op inhoud, en vergeet GetHashCode niet

Tip

Volgende halte: interfaces, contracten die klassen beloven na te komen.

Meer weten

Kennisclips

Oefeningen H16 · Quizlet flashcards

Zie verder

Een korte zoek-de-fout, om zo kritisch mogelijk naar code te leren kijken.

Zie verder: zoek de fout

Onderstaande C#-code wil dat elk dier zijn eigen geluid maakt. Wat loopt er mis?

internal class Dier
{
    public string MaakGeluid()
    {
        return "Een dier maakt geluid";
    }
}
internal class Varken : Dier
{
    public override string MaakGeluid()
    {
        return "Oinkoink";
    }
}

Opmerking

MaakGeluid in Dier is niet virtual (of abstract), en zonder virtual mag je niet override’n. Deze code compileert dus niet eens. Maak er in de parent public virtual string MaakGeluid() (of abstract) van, dan zorgt late binding ervoor dat de Varken-versie draait.

Samenvattende poster

Alles uit dit hoofdstuk op één A4.

Download de poster als pdf