Wat leer je in dit hoofdstuk?

Na dit hoofdstuk kan je:

een array van objecten aanmaken en de null-valkuil vermijden

werken met de List<>-collectie, een “array on steroids”

een foreach-loop gebruiken (en zijn beperkingen kennen)

het var-keyword correct inzetten

de collecties Queue, Stack en Dictionary kiezen waar ze passen

Arrays van objecten

Een array van objecten

Student[] mijnKlas = new Student[20];

new geeft een referentie naar een nieuwe array waar ooit 20 studenten in kunnen.

De referentie naar een, nu nog, lege array.

Belangrijk

Er staan nog geen objecten in. Alle elementen zijn null.

Objecten in de array plaatsen

Je maakt de objecten zelf aan en bewaart hun referentie in de array:

mijnKlas[0] = new Student();
mijnKlas[2] = new Student();

Of meteen allemaal, in een loop:

for(int i = 0; i < mijnKlas.Length; i++)
{
    mijnKlas[i] = new Student();
}

Twee objecten aangemaakt en in de array geplaatst.

Een object in de array benaderen

Met de index en de dot-operator:

mijnKlas[3].Naam = "Duke Peekaboo";

Een referentie kopiëren mag ook. Had de student op index 3 geboortejaar 1981, dan is dat na deze code 1983:

Student tijdelijkeStudent = mijnKlas[3];
mijnKlas[3].Geboortejaar++;
tijdelijkeStudent.Geboortejaar++;

Belangrijk

Een object benaderen dat nog niet bestaat (null), geeft een NullReferenceException.

Array initializer syntax

Maak de objecten meteen aan; de compiler bepaalt zelf de lengte:

Student jos = new Student();
//...

Student[] mijnKlas = new Student[]
{
    new Student(),
    new Student(),
    jos
};

Let op de puntkomma helemaal achteraan. Die wordt al eens vergeten.

Twee wegen naar jos

jos is nu op twee manieren bereikbaar:

jos.Naam = "Joske Vermeulen";
mijnKlas[2].Naam = "Franske Vermeulen";

De tweede lijn overschrijft “Joske Vermeulen”.

Opmerking

Schrijf je jos = null, dan ruimt de GC het object niet op: de array wijst er nog naar.

De situatie in het geheugen op het einde.

Null-check en methoden

Ook hier kan je met ? controleren of het element niet null is:

mijnKlas[3]?.Naam = "Romeo Montague";

Is het element null, dan gebeurt de toekenning gewoon niet. Een toekenning met ?. kan pas vanaf C# 14 (.NET 10).

Object-arrays mogen ook parameter of returntype zijn, net als in hoofdstuk 8:

static Student[] CreateEmptyStudentArray()
{
    return new Student[10];
}

Student[] resultaat = CreateEmptyStudentArray();

List collectie

List: een array on steroids

List<int> alleGetallen = new List<int>();
List<bool> binaryList = new List<bool>();
List<Pokemon> pokeDex = new List<Pokemon>();
List<string[]> listOfStringarrays = new List<string[]>();

< > tussen < > staat het type dat de lijst bevat

geen begingrootte nodig: een List groeit mee

Een array heeft een vaste lengte; een List groeit mee.

Tip

List<> is een generieke klasse (meer in de appendix) en staat in de namespace System.Collections.Generic.

Elementen toevoegen

List<string> mijnPersonages = new List<string>();
mijnPersonages.Add("Reinhardt");
mijnPersonages.Add("Mercy");

Add() voegt een element toe van het type dat de List verwacht. Ook objecten, en met initializer syntax:

List<Pokemon> pokedex = new List<Pokemon>()
    {
        new Pokemon() {Naam = "Pikachu", HP_Base = 5},
        new Pokemon() {Naam = "Bulbasaur", HP_Base = 15}
    };

List indexeren en overlopen

Een List gebruik je net als een array, met de indexer:

Console.WriteLine(mijnPersonages[3]);
mijnPersonages[2] = "Torbjorn";

for(int i = 0 ; i < mijnPersonages.Count; i++)
{
    Console.WriteLine(mijnPersonages[i]);
}

Belangrijk

Een List werkt met Count, niet met Length.

Array of List?

Array

het aantal elementen ligt vast: 12 maanden, 64 vakjes op een schaakbord

List

er kan iets bij komen of wegvallen: een winkelmandje, spelers die zich aanmelden

Waarschuwing

Array: Length. List: Count. string: weer Length. Schrijf je .Count op een array, dan krijg je “Operator ‘<’ cannot be applied to operands of type ‘int’ and ‘method group’”.

Belangrijk

mijnArray.Count() met haakjes compileert wél: dat is een LINQ-methode. Gebruik ze niet, in jaar 1 staat er een boete op.

Wat kan een List nog?

Clear() maakt de lijst leeg (Count wordt 0)

Insert() voegt in op een specifieke plaats

IndexOf() geeft de index, of -1 als het er niet in staat

Contains() geeft true of false

Remove() haalt het eerste exemplaar weg; staat het er niet in, dan gebeurt er niets

RemoveAt() verwijdert op een index

Waarschuwing

Sort() werkt meteen voor int, string, … Bij je eigen klassen krijg je een InvalidOperationException (oplossing: IComparable, hoofdstuk 17).

IndexOf en objecten

Belangrijk

IndexOf, Contains en Remove vergelijken bij objecten de referentie. Je vindt een object enkel terug als je een referentie naar dat exacte object meegeeft.

Twee aparte objecten met dezelfde inhoud gelden dus als verschillend (tot je later Equals overridet, hoofdstuk 14).

Pong met een array

Herinner je de 100 balletjes uit Pong?

const int AANTAL_BALLETJES = 100;
Random r = new Random();
Balletje[] veelBalletjes =
    new Balletje[AANTAL_BALLETJES];
for (int i = 0; i < veelBalletjes.Length; i++)
{
    veelBalletjes[i] = new Balletje();
    veelBalletjes[i].X = r.Next(10, 20);
    veelBalletjes[i].Y = r.Next(10, 20);
    veelBalletjes[i].VX = r.Next(-2, 3);
    veelBalletjes[i].VY = r.Next(-2, 3);
}
while (true)
{
    for (int i = 0; i < veelBalletjes.Length; i++)
    {
        veelBalletjes[i].Update(); //update alle balletjes
    }
    for (int i = 0; i < veelBalletjes.Length; i++)
    {
        veelBalletjes[i].TekenOpScherm(); //teken alle balletjes
    }
    System.Threading.Thread.Sleep(50);
    Console.Clear();
}

Pong met een List

const int AANTAL_BALLETJES = 100;
List<Balletje> veelBalletjes = new List<Balletje>();
for (int i = 0; i < AANTAL_BALLETJES; i++)
{
    veelBalletjes.Add(new Balletje());
}

while (true)
{
    foreach(var bal in veelBalletjes)
    {
        bal.Update(); //update alle balletjes
    }
    foreach(var bal in veelBalletjes)
    {
        bal.TekenOpScherm(); //teken alle balletjes
    }
    System.Threading.Thread.Sleep(50);
    Console.Clear();
}

De default constructor zet al een willekeurige startwaarde, en de while leest bijna als gewone taal.

foreach en var zie je zo meteen.

Tip

Met LINQ (niet in dit handboek) filter of sorteer je een lijst in één leesbare regel. Voorlopig doen we dat nog met loops.

Stagiair Steven

Steven moet alle balletjes verwijderen die buiten het scherm vliegen. De A.I. stelde dit voor:

foreach (Balletje bal in veelBalletjes)
{
    if (bal.X < 0)
    {
        veelBalletjes.Remove(bal);
    }
}

“Ik loop gewoon over de lijst en gooi eruit wat weg moet”, zegt hij. Het compileert. Waarom crasht het zodra er echt een balletje weg moet?

Stagiair Steven: wat liep er mis?

InvalidOperationException: Collection was modified; enumeration operation may not execute.

Opmerking

Je mag een lijst niet wijzigen terwijl je er met een foreach overheen loopt. Zodra Remove loopt, verandert de lijst onder de foreach. Gebruik een for-lus die van achter naar voor telt, of verzamel eerst wat weg moet en verwijder het daarna.

Foreach loops

foreach: de vierde loop

Je wil alle elementen overlopen en hebt geen index nodig:

double[] metingen = {1.2, 0.89, 3.15, 0.1};
foreach (double meting in metingen)
{
   Console.WriteLine(meting);
}
1,2
0,89
3,15
0,1

De iteration variable (meting) krijgt om de beurt elk element. Na in komt de array. Geen teller nodig.

foreach met objecten

foreach (Student student in deKlas)
{
   Console.WriteLine($"{student.Naam}, {student.Geboortejaar}");
}

Al deze voorbeelden werken ook met een List in plaats van een array.

Tip

Typ foreach en duw twee keer op Tab: VS zet een kant-en-klare foreach klaar.

foreach: drie aandachtspunten

De iteration variable is read-only: je kan geen waarden in de array aanpassen, enkel uitlezen

Enkel als je alle elementen wil benaderen; anders een andere loop

Geen teller beschikbaar; maak die zelf als je hem nodig hebt

Read-only, maar …

Read-only slaat op de referentie. Het object zelf mag je wél aanpassen.

Dit mag niet:

foreach (Student eenStudent in deKlas)
{
   eenStudent = new Student();
}

Dit mag wel:

foreach (Student eenStudent in deKlas)
{
   eenStudent.Geboortejaar++;
}

Waarschuwing

Een collectie wijzigen (toevoegen, verwijderen) tijdens een foreach mag ook niet: “Collection was modified”, zoals bij Steven. Gebruik dan een for van achter naar voor, of werk op een kopie van de lijst.

Het var-keyword

var laat de compiler het type afleiden uit wat rechts van de = staat:

var getal = 5; //var zal int zijn
var myArray = new double[20]; //var zal double[] zijn
var tekst = "Hi there handsome"; //var zal string zijn
var ikke = new Leerkracht(); //var zal Leerkracht zijn

Tip

In C# is var puur lazy programmer syntax: het type ligt daarna vast (statically typed). In JavaScript betekent var net dat het type kan veranderen (dynamically typed).

var en foreach

De foreach-snippet van VS gebruikt var voor de iteration variable. De compiler ziet aan de array of List welk type elk element heeft:

foreach (var student in deKlas)
{
   Console.WriteLine($"{student.Naam}, {student.Geboortejaar}");
}

Voor je applicatie maakt het niets uit: de compiler vervangt eerst alle vars door het juiste type en compileert dan pas.

Nuttige collectie-klassen

Queue: first in, first out

Queue<string> wachtrij = new Queue<string>();
wachtrij.Enqueue("Ik stond hier eerste.");
wachtrij.Enqueue("Ik tweedes.");
wachtrij.Enqueue("Ik laatste.");
Console.WriteLine(wachtrij.Dequeue());
Console.WriteLine(wachtrij.Dequeue());
Ik stond hier eerste.
Ik tweedes.

De Queue: een wachtrij van objecten.

Enqueue zet achteraan bij, Dequeue geeft het eerste element en haalt het weg. Net als aanschuiven aan de kassa.

Stack: last in, first out

Stack<string> stapel = new Stack<string>();
stapel.Push("Ik was eerste hier.");
stapel.Push("Ik tweede.");
stapel.Push("Ik als laatste.");

Console.WriteLine(stapel.Pop());
Console.WriteLine(stapel.Pop());
Ik als laatste.
Ik tweede.

De stack: een toren van objecten.

Push legt bovenop, Pop neemt bovenaf. Net als een stapel papier.

Tip

Zowel Queue als Stack hebben een Peek(): kijken wat er vooraan of bovenaan ligt, zonder het weg te halen.

Dictionary: sleutel en waarde

Elk element heeft een unieke key en een value, zoals een woord en zijn uitleg in een woordenboek.

Dictionary<int, string> klanten =
    new Dictionary<int, string>();
klanten.Add(123, "Tim Dams");
klanten.Add(6463, "James Bond");
klanten.Add(666, "The beast");
klanten.Add(700, "James Bond");
Console.WriteLine(klanten[123]);

Tussen < >: eerst het type van de key, dan dat van de value.

Visuele voorstelling van de Dictionary.

Tip

Opzoeken via de key gaat razendsnel, ongeacht de grootte. Een List moet in het slechtste geval alles overlopen.

Keys die er (niet) zijn

klanten[999] crasht met een KeyNotFoundException

Add met een bestaande key crasht met een ArgumentException

Vraag het daarom eerst na met ContainsKey:

if (klanten.ContainsKey(999))
{
    Console.WriteLine(klanten[999]);
}
else
{
    Console.WriteLine("Geen klant met dat nummer.");
}

Tip

Zo kan je ook tellen per key: bestaat woord al in telling, dan doe je telling[woord]++, anders telling.Add(woord, 1).

Dictionary doorlopen

foreach (var item in klanten)
{
    Console.WriteLine(item.Key+ "\t:"+item.Value);
}
123     :Tim Dams
6463    :James Bond
666     :The beast
700     :James Bond

Elk item heeft een .Key en een .Value, van de types die je bij de declaratie koos. De key werkt als een index, maar heeft niets met de positie te maken.

Eender welk type

De key mag ook een string zijn, de value een object:

var studentenLijst = new Dictionary<string, Student>();
Student stud = new Student() { Naam = "Tim", Geboortejaar = 2001 };
studentenLijst.Add("AB12", stud);
Console.WriteLine(studentenLijst["AB12"].Geboortejaar);
studentenLijst.Remove("AB12");

Hier heeft var echt een meerwaarde: de eerste lijn blijft leesbaar.

Belangrijk

Gebruik als key voorlopig een eenvoudig type (int, string). Een eigen klasse als key vereist Equals en GetHashCode (hoofdstuk 14).

Conclusie

Een array van objecten start vol null: maak elk object eerst met new

Een List<> groeit mee, werkt met Count en heeft handige methoden zoals Add en Remove

foreach overloopt alle elementen, maar de iteration variable is read-only

var laat de compiler het type afleiden (C# blijft statically typed)

Queue (FIFO), Stack (LIFO) en Dictionary (opzoeken op een unieke key)

Tip

Volgende halte: overerving, waar klassen eigenschappen en gedrag van elkaar erven.

Meer weten

Kennisclips

Oefeningen H12 · Quizlet flashcards

Zie verder

Een korte zoek-de-fout, om zo kritisch mogelijk naar code te leren kijken.

Zie verder: zoek de fout

Onderstaande C#-code wil alle minderjarige studenten uit een lijst verwijderen, maar het programma crasht. Wat loopt er mis?

foreach (var student in deKlas)
{
    if (student.Geboortejaar > 2010)
        deKlas.Remove(student);
}

Opmerking

Je mag een collectie niet wijzigen terwijl je er met foreach over itereert. Deze code gooit een InvalidOperationException met de boodschap “Collection was modified; enumeration operation may not execute”. Gebruik in plaats daarvan een gewone for-loop die je van achter naar voor doorloopt, of werk op een kopie van de lijst.

Samenvattende poster

Alles uit dit hoofdstuk op één A4.

Download de poster als pdf